# Wie is eigenaar van de netwerken achter de websites van Duitse gemeenten?

> Onderzoek naar alle 10.747 officiële gemeenten, 10.438 beoordeeld

- Uitgever: Nexthosting
- Auteurschap: Erik Friedl (ORCID: https://orcid.org/0009-0008-2784-4314), Nexthosting
- DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.24430484
- Soort: Eigen meting
- Categorie: Overheid
- Versie: 1.0.0, Stand 21-11-2026
- Periode: 21-11-2026
- Steekproef: 10.438 van 10.747 Gemeenten geëvalueerd
- Licentie: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.nl)
- Oorspronkelijke pagina: https://nexthosting.net/nl/onderzoeken/gemeinden-website-hosting
- PDF: https://nexthosting.net/nl/onderzoeken/gemeinden-website-hosting/studie.pdf
- Vertaling van de Duitse originele versie. Het origineel is leidend. https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting

## Samenvatting

Bij minstens 1.041 van 10.438 beoordeelde gemeenten wordt de website geleverd via hosting-, cloud- of CDN-diensten onder controle van buiten de EU.

## Vraagstelling

Via welke netwerken worden de officiële websites van de Duitse gemeenten geleverd, en bij welk aandeel van de gemeenten staat de dienst aantoonbaar onder controle van bedrijven of investeerders buiten de EU?

## Kernresultaten

- **Bevestigde gemeenten** (10.440 van 10.747): Voor 10.440 van de 10.747 officiële gemeenten is de website op grond van de inhoud of via een officiële bron bevestigd als website van de gemeente of haar bestuur.
- **Netwerk geregistreerd in Duitsland** (93,9 %): Bij 93,9 % van de beoordeelde gemeenten staat de website in een netwerk met een Duitse registervermelding. Die vermeldt de netwerkhouder, maar noch diens moedermaatschappij of investeerder, noch de locatie van de server.
- **Dienst onder controle van buiten de EU** (minstens 1.041 van 10.438): Bij minstens 1.041 van 10.438 beoordeelde gemeenten (circa 10,0 %) wordt de website geleverd via een hosting-, cloud- of CDN-dienst die aantoonbaar wordt gecontroleerd door een bedrijf of investeerder buiten de EU.
- **Inclusief transit- en stadsnetten** (minstens 1.454 van 10.438): Telt men transit-, stadsnet- en datacenterexploitanten mee, dan staat de website van minstens 1.454 van 10.438 beoordeelde gemeenten (circa 13,9 %) in een netwerk met aangetoonde controle van buiten de EU. De website kan daar door een andere dienstverlener worden beheerd.
- **Dienst onder controle vanuit de VS** (minstens 819 van 10.438): Bij minstens 819 van 10.438 beoordeelde gemeenten (circa 7,8 %) wordt de website geleverd via een hosting-, cloud- of CDN-dienst onder controle van een bedrijf of investeerder uit de VS.
- **Financiële investeerders** (minstens 237 van 10.438): Bij minstens 237 van 10.438 beoordeelde gemeenten (circa 2,3 %) ligt de controle over de hosting-, cloud- of CDN-dienst bij een financiële investeerder buiten de EU.
- **Nameservers** (minstens 1.926 van 10.438): Bij minstens 1.926 van 10.438 gemeenten met een bevestigde website en een te bepalen nameservernetwerk (circa 18,5 %) staat minstens één nameserver van het domein van de website in een netwerk met aangetoonde controle van buiten de EU.
- **IPv6-adres in DNS** (41,4 %): Voor de website van 41,4 % van de bevestigde gemeenten is in DNS een IPv6-adres ingevoerd.

Het onderzoek bekijkt voor alle 10.747 officiële gemeenten in Duitsland via welke netwerken hun website wordt geleverd. Beoordeeld zijn 10.438 gemeenten met een bevestigde website en een te bepalen netwerk.

93,9 % van deze gemeenten gebruikt een website in een netwerk met een Duitse registervermelding. Die vermeldt de netwerkhouder, maar noch diens moedermaatschappij of investeerder, noch de locatie van de server. Bij 703 gemeenten staat de website in het netwerk van een in Duitsland geregistreerde hoster die aantoonbaar van buiten de EU wordt gecontroleerd.

Telt men ook diensten met een buitenlandse registervermelding mee, dan gaat het om minstens 1.041 van 10.438 beoordeelde gemeenten (circa 10,0 %), waarvan minstens 819 met controle vanuit de VS. Met transit-, stadsnet- en datacenterexploitanten stijgt het aantal tot minstens 1.454 gemeenten (circa 13,9 %). Er is alleen geteld wat is onderbouwd met gelezen eigendomsbronnen en door een tweede AI-agent is gecontroleerd. De werkelijke aandelen kunnen daarom hoger liggen.

Over serverlocaties, gegevensuitstroom of rechtsovertredingen zegt het onderzoek niets. Voor e-mail hebben onderzoekers van de Universiteit van Fribourg, de Hochschule Luzern, de TH Ingolstadt en de TH Nürnberg de gemeenten in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland al onderzocht. Dit onderzoek vult dat aan met de websites en hun nameservers.

## Methode

- **Populatie**: Alle politiek zelfstandige gemeenten volgens het gemeenteregister van het Duitse Federale Bureau voor de Statistiek, peildatum 30.09.2026. Gemeentevrije gebieden tellen niet mee.
- **Website per gemeente**: De adressen komen uit Wikidata en zijn toegewezen via de officiële gemeentesleutel. 33 ontbrekende adressen zijn afzonderlijk opgezocht. Heeft een gemeente geen eigen website, dan telt de website van haar ambt of verbandsgemeente.
- **Inhoudelijke controle**: De startpagina's zijn één keer opgehaald, doorverwijzingen zijn gevolgd en robots.txt is gerespecteerd. Een website is automatisch bevestigd als hij de naam van de gemeente en typische begrippen van een bestuur bevat. Onduidelijke gevallen zijn aanvullend gecontroleerd aan de hand van de startpagina en het impressum. Alle 794 adressen die daarna nog openstonden, zijn afzonderlijk gecontroleerd, de 311 die nog steeds onduidelijk waren in een tweede ronde via gemeentelijsten van landkreisen en deelstaatportalen. Onjuiste adressen zijn vervangen door het aangetoonde officiële adres en opnieuw gemeten. Inhoud van websites die robots.txt blokkeert, is niet als bewijs in de analyse meegenomen. Voor 67 bevestigde gemeenten was het opgeslagen adres geblokkeerd: 64 zijn bevestigd via een officiële bron van derden, 3 via een niet-geblokkeerde startpagina. Geparkeerde pagina's en standaardpagina's gelden nooit als bevestigde website.
- **Netwerkmeting**: Voor het doeladres zijn via DNS CNAME-, A-, AAAA- en NS-records opgevraagd. Het eerste adres is met openbare routing- en registergegevens toegewezen aan het netwerk (autonoom systeem) dat zijn meest specifieke adresblok aankondigt.
- **Controle van de netwerken**: Voor 306 netwerken zijn houder en vestigingsplaats vastgelegd, voor 104 daarvan is een eigendomsgegeven met minstens middelmatige bewijskracht beschikbaar. Van 47 netwerken met mogelijke controle van buiten de EU zijn de 40 met minstens middelmatige bewijskracht afzonderlijk gecontroleerd aan de hand van verplichte mededelingen, jaarverslagen, impressa en registergegevens en onderworpen aan een poging tot weerlegging. Netwerken van dezelfde eigenaarsgroep zijn eenduidig beoordeeld. Eén groot transitnetwerk is eruit gehaald, omdat de geregistreerde houder van het daar gebruikte adresblok sinds de verkoop van de Europese activiteiten niet meer tot het concern behoort. Een netwerk met slechts één gemeente en een eigen controleland telt ter bescherming van die gemeente niet mee. In de resultaten tellen 31 netwerken mee. 10 verdere netwerken kwamen pas door de afzonderlijke controle of de nieuwe netwerktoewijzing erbij, zijn niet op hun eigenaren gecontroleerd en tellen daarom niet mee. De eigendomsgegevens van 13 netwerken met gemelde verkooptransacties of oudere bronnen zijn op 22.11.2026 opnieuw gecontroleerd en bleven ongewijzigd.
- **Controleronde**: Een vaste willekeurige steekproef van 150 automatisch bevestigde gemeentewebsites is gecontroleerd zonder kennis van het automatische resultaat: 146 waren officiële websites, 0 waren onjuist toegewezen en 4 konden niet worden beslist. Bij 95 % betrouwbaarheid blijft voor de automatisch bevestigde websites een foutpercentage tot circa 2,4 % mogelijk, tot circa 6,7 % als men de niet te beslissen gevallen als fout telt. De afzonderlijk gecontroleerde gemeenten vallen niet onder deze steekproef.
- **Inzet van AI**: Onderzoek, afzonderlijke controle, bronnencontrole en controleronde zijn uitgevoerd door AI-agenten. De eigendomstoewijzing en de opwaarderingen van de tweede ronde zijn door een tweede agent gecontroleerd. De kerncijfers van de resultaten worden met een script uit de gegevens berekend.

### Meetopzet

- Meetdag: 21.11.2026
- Gemeenten: 10.747
- Bevestigde gemeenten: 10.440
- Invoeradressen: 8.202
- Verschillende doeladressen met netwerk: 7.846
- Beoordeelde gemeenten (web): 10.438
- Beoordeelde gemeenten (nameserver): 10.438
- Netwerken met vastgelegde houder: 306
- Netwerken met aangetoonde controle van buiten de EU: 31
- DNS-resolvers: 1.1.1.1 en 8.8.8.8

## Steekproef

Volledige telling van alle politiek zelfstandige gemeenten volgens het officiële gemeenteregister, peildatum 30.09.2026. Beoordeeld zijn gemeenten waarvan de website op grond van de inhoud of via een officiële bron is bevestigd als website van de gemeente of haar bestuur en waarvan het netwerk te bepalen was.

## Grenzen van wat de studie kan aantonen

- **Minimumwaarden**: Een netwerk telt alleen als gecontroleerd van buiten de EU mee als de eigendomsbron is gelezen en de toewijzing een poging tot weerlegging heeft doorstaan. Drie netwerken van één eigenaarsgroep doorstonden deze controle niet, omdat het land van de beheerder betwist was (Verenigd Koninkrijk of Guernsey), en tellen door de eenduidige groepsbeoordeling toch mee. Bij 202 van de 306 netwerken met 55,6 % van de beoordeelde gemeenten is de eigenaar niet vastgesteld. Zij tellen niet mee. De aandelen zijn daarom ondergrenzen voor de beoordeelde gemeenten. Ten opzichte van alle 10.747 gemeenten komen de 1.041 gemeenten met zo'n dienst overeen met circa 9,7 %. Een aandeel Duitse of Europese eigenaren geeft het onderzoek bewust niet weer.
- **Geen serverlocatie**: Gemeten is tot welk netwerk een adres behoort, niet waar de server staat. Een netwerk onder buitenlandse controle kan servers in Duitsland exploiteren. Uitspraken over gegevensuitstroom of rechtsovertredingen zijn uit de gegevens niet af te leiden.
- **Netwerk en websitebeheerder**: Van de 1.454 gemeenten met aangetoonde controle van buiten de EU staan er 413 in transit-, stadsnet- of datacenternetwerken. Zij worden daarom gescheiden van de hosting-, cloud- en CDN-diensten weergegeven. Bij transitnetwerken kan het adresblok van een ander bedrijf zijn, ook een Duits bedrijf. Geteld wordt het netwerk dat het adres in de routing aankondigt. Bij voorgeschakelde CDN's is alleen dat netwerk zichtbaar, niet de oorspronkelijke server.
- **Uitgesloten gemeenten**: 307 gemeenten zijn niet in de aandelen meegenomen: bij 150 leidt het bekende adres niet naar een officiële website, bij 157 was de toewijzing van het adres niet eenduidig. Bij nog eens 2 bevestigde gemeenten was geen netwerk te bepalen.
- **Gedeelde websites**: Veel kleine gemeenten delen de website van hun bestuur. De 10.438 beoordeelde gemeenten leiden tot 7.846 verschillende doeladressen. Elke gemeente telt één keer, een gedeelde website weegt dus meerdere keren mee. Per doeladres berekend wordt de website bij minstens 967 van 7.846 adressen (circa 12,3 %) via zo'n dienst geleverd.
- **Verschillen tussen deelstaten**: Verschillen tussen deelstaten en grootteklassen zijn vaak terug te voeren op afzonderlijke gedeelde it-dienstverleners en vormen geen oordeel over de deelstaten of gemeenten.
- **Momentopname**: De meting stamt van één dag en één meetpunt. Eigendomsverhoudingen en hosting kunnen op elk moment veranderen. De datum van de betreffende eigendomsbron staat in de gegevens, bij afzonderlijke netwerken ligt de meest recente uitdrukkelijke bron enkele jaren terug.
- **Controlebegrip**: Controle betekent hier: het netwerk is eigendom van het bedrijf, van een aangetoonde dochteronderneming van het concern of van een investeerder met aangetoonde overheersende invloed. Bij financiële investeerders geldt het land van de beheerder, niet de zetel van afzonderlijke fondsen. De groep buiten de EU omvat landen met een verschillende positie ten opzichte van de EU op het gebied van gegevensbescherming. Het onderzoek beoordeelt dat niet.

## Data en bewijsstukken

- [daten.csv](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/daten.csv): Meetwaarden per gemeente (geanonimiseerd, CSV) (SHA-256 `7abbfbb53672e0f36be37f5503234f13231385306ea9e7e9e31f8b137ab43374`)
- [laender.csv](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/laender.csv): Resultaten per deelstaat (CSV) (SHA-256 `54ab7e34f99be290fbdf3d2ff1d808c82bd388d223b6f74b4732036b1875dbf1`)
- [groessen.csv](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/groessen.csv): Resultaten naar aantal inwoners (CSV) (SHA-256 `6d7e6f8de1cf30d78c4e6995dfcebe0f507d558ada16a8c13693d2e6c49f9617`)
- [netze.csv](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/netze.csv): Netwerken met eigendomsbewijs (CSV) (SHA-256 `7cb2aac93a23300882306c30ab105b1b617a71afac0879a3a50016f009da8361`)
- [stichprobe.csv](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/stichprobe.csv): Resultaat van de controleronde (CSV) (SHA-256 `13f400f0a2f709c1bc6feb1d4f6cd94b053d2dc3b7d31f0b371b09b26fd898dc`)
- [01-wikidata.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/01-wikidata.mjs): Script 01-wikidata.mjs (SHA-256 `141679f4f2a695acea47c3a0a08d644442605e23bbbb0369db688bdba4e8b2bd`)
- [02-liste.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/02-liste.mjs): Script 02-liste.mjs (SHA-256 `374be3a36cea6b205a02826483f21237ec174671e10575c44df3a16809281b1f`)
- [03-messen.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/03-messen.mjs): Script 03-messen.mjs (SHA-256 `cc15d2de15ce9bebd0afaf83e07b3551af984eb9da61d35ff6c61da68f9baca3`)
- [04-destatis.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/04-destatis.mjs): Script 04-destatis.mjs (SHA-256 `8dafc11e154553ab36319164d20fb12e3309e82f22b80a1a3b5058c07a3ba54b`)
- [05-luecken.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/05-luecken.mjs): Script 05-luecken.mjs (SHA-256 `345eb2f11ef1a66f225e6e269988fe0508ac87885fcf07fd587679bbdb81b3fc`)
- [06-startseiten.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/06-startseiten.mjs): Script 06-startseiten.mjs (SHA-256 `f827bc35a0364a42bc30ebfca4e7fcaf75e2bd174228146a5ee9c0b904056d92`)
- [07-universum.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/07-universum.mjs): Script 07-universum.mjs (SHA-256 `d6ef47d83ab8c2dfd32b7d5435f51225faa7ed3efe16ba8dc0fd4bedb4b2c78e`)
- [08-nachpruefung.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/08-nachpruefung.mjs): Script 08-nachpruefung.mjs (SHA-256 `6f4af08be28e2f24f1e0bbee09a89c146de76e59342af927b86216c8f2ef8405`)
- [09-zusammenfuehren.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/09-zusammenfuehren.mjs): Script 09-zusammenfuehren.mjs (SHA-256 `55f7d133c6dad42cdb39e6331d8d239a219581494d88699f2e3f3cf44164dc94`)
- [10-rdap.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/10-rdap.mjs): Script 10-rdap.mjs (SHA-256 `733e61b164a97ce2c02ea25b23ea259c312fe05068dfdeeb92d658bbf4798bca`)
- [11-netzliste.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/11-netzliste.mjs): Script 11-netzliste.mjs (SHA-256 `b5bd39ec73b6b31d395f72126e5a7d27464799cf2d7467c58134ae84f2a7cb0f`)
- [12-nichteu-liste.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/12-nichteu-liste.mjs): Script 12-nichteu-liste.mjs (SHA-256 `6837ce147c98eef183f387fe408a0c4b446ff9348fc6e2dcd7d5bf99ded2b3df`)
- [13-stichprobe.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/13-stichprobe.mjs): Script 13-stichprobe.mjs (SHA-256 `acfaf328419338c14fc286fcb12c872ae1149eaf4bf68fb2d9a73f70aeb3e373`)
- [14-studie.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/14-studie.mjs): Script 14-studie.mjs (SHA-256 `64b065d96a292c3d2838e420d6c086e37c3d16c8e7e16b8be4e0a8def78701d8`)
- [15-einzelpruefung-liste.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/15-einzelpruefung-liste.mjs): Script 15-einzelpruefung-liste.mjs (SHA-256 `8f8ea7f9ed860e1fdf5c8417544fcd96268bb28baab56f2aff2ea303410b487e`)
- [16-einzelpruefung-runde2.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/16-einzelpruefung-runde2.mjs): Script 16-einzelpruefung-runde2.mjs (SHA-256 `3114be18f7ca002c729b092ee6be6615edc440cc9774cb7ec024efd7b76e3bc3`)
- [17-einzelpruefung-abschluss.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/17-einzelpruefung-abschluss.mjs): Script 17-einzelpruefung-abschluss.mjs (SHA-256 `0527838c7ecd210c3e55e8751dab7e05e8b8d83cafde9415f644018150034b3a`)
- [18-netze-nachmessen.mjs](https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/dateien/18-netze-nachmessen.mjs): Script 18-netze-nachmessen.mjs (SHA-256 `56031e05ec918aa8ec5c0d1528980da85060a35d6b3e61d2a88873ed7e7a1f94`)

Controlesommen: https://nexthosting.net/studien/gemeinden-website-hosting/pruefsummen.txt

De genummerde scripts documenteren de meting en de analyse. De eigendoms- en afzonderlijke controle is uitgevoerd door AI-agenten, en hun resultaten zijn samengevat in netze.csv en stichprobe.csv. De afzonderlijke oordelen per gemeente worden niet gepubliceerd, zodat geen enkele gemeente wordt blootgesteld. Voor de 6 samengevoegde netwerken worden de bewijzen niet genoemd, ter bescherming van de gemeenten. Een volledige herhaalde run op basis van de gepubliceerde bestanden is daarom niet mogelijk. De kernresultaten zijn na te rekenen met daten.csv, de eigendomsgegevens zijn te controleren via de bewijsadressen. Tabellen per deelstaat en grootte en gegevens per doeladres berusten op de niet-gepubliceerde toewijzingen.

### Velden van de databestanden

- `inhalt`: Resultaat van de controle van de website: bestaetigt, nicht_offiziell of nicht_entscheidbar
- `web_auswertbar`: Website bevestigd en netwerk te bepalen
- `netz_register`: Registerland van het netwerk: DE, EU, nicht_EU of unbekannt
- `web_kontrolle`: dienst: hoster, cloud- of CDN-dienst met aangetoonde controle van buiten de EU; netz: transit-, stadsnet- of datacenterexploitant met aangetoonde controle; kein_nachweis: telt niet mee
- `web_region`: Regio van de aangetoonde controle: USA, UK/Kanalinseln, Sonstige of zusammengefasst
- `web_rolle`: Aard van de controle: konzern, finanzinvestor of zusammengefasst
- `web_funktion`: Functie van het netwerk: hoster, cloud, cdn, netz_rechenzentrum, dns_domain of zusammengefasst bij minder dan 5 gemeenten
- `dns_auswertbar`: Website bevestigd en minstens één nameservernetwerk te bepalen
- `dns_nicht_eu`: Minstens één nameserver in een netwerk met aangetoonde controle van buiten de EU
- `dns_usa`: Minstens één nameserver in een netwerk met aangetoonde controle vanuit de VS
- `ipv6`: Het doeladres heeft een AAAA-record in DNS
- `gruppe`: Deelstaat of inwonersklasse
- `gemeinden`: Aantal officiële gemeenten
- `bestaetigt`: Gemeenten met bevestigde website
- `web_basis`: Beoordeelde gemeenten voor de websiteaandelen
- `dns_basis`: Beoordeelde gemeenten voor het nameserveraandeel
- `anteil_dienst`: Minimumaandeel met hosting-, cloud- of CDN-dienst onder controle van buiten de EU in procenten
- `anteil_dns`: Minimumaandeel met nameserver onder controle van buiten de EU in procenten, ten opzichte van dns_basis
- `asn`: Nummer van het autonome systeem of verzamelrij voor netwerken met minder dan 5 gemeenten
- `region`: USA, UK/Kanaaleilanden, Overig of Gemengd
- `kontroll_land`: Land van de controle als ISO-code of Meerdere. GB/GG: beheerder in het Verenigd Koninkrijk, fondsstructuur op Guernsey, deels samen met een Canadese investeerder
- `rolle`: Concern, financiële investeerder of Gemengd
- `funktion`: Functie van het netwerk: Hoster, Cloud, CDN, Transit, Stadsnet of datacenter, DNS en domeinen of Gemengd
- `gemeinden_web`: Bevestigde gemeenten waarvan de website in dit netwerk staat, waarden van 1 tot 4 als minder dan 5
- `gemeinden_dns`: Bevestigde gemeenten met nameserver in dit netwerk, waarden van 1 tot 4 als minder dan 5
- `quellenstand`: Datum van het meest recente gedateerde document over de eigendomsrelatie, bij ongedateerde bronnen met aantekening
- `belege`: Adressen van de gelezen eigendomsbewijzen, gescheiden door spaties
- `pruefurteil`: Oordeel van de controleronde: offiziell_eigen, offiziell_verwaltung, nicht_offiziell of nicht_entscheidbar

## Bronnen

1. Statistisches Bundesamt (2026): Gemeindeverzeichnis, Alle politisch selbständigen Gemeinden, Stand 30.09.2026. https://www.destatis.de/DE/Themen/Laender-Regionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GVAuszugQ/AuszugGV3QAktuell.html (Opgehaald op 21-11-2026)
2. Wikimedia Foundation (2026): Wikidata Query Service. https://query.wikidata.org/ (Opgehaald op 21-11-2026)
3. Team Cymru (2026): IP to ASN Mapping. https://www.team-cymru.com/ip-asn-mapping (Opgehaald op 21-11-2026)
4. RIPE NCC (2026): RIPE Database, Registration Data Access Protocol. https://apps.db.ripe.net/db-web-ui/query (Opgehaald op 21-11-2026)
5. American Registry for Internet Numbers (2026): ARIN Registration Data Access Protocol. https://search.arin.net/rdap/ (Opgehaald op 21-11-2026)
6. RIPE NCC (2026): RIPEstat. https://stat.ripe.net/ (Opgehaald op 21-11-2026)
7. U.S. Securities and Exchange Commission (2026): EDGAR, Unternehmensmeldungen. https://www.sec.gov/edgar/search/ (Opgehaald op 21-11-2026)
8. UK Companies House (2026): Companies House, Unternehmensregister. https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/ (Opgehaald op 21-11-2026)
9. Bischof, Huser, Ochsner, Petrlic, Portmann; Springer Nature (2026): Email Provider Dependencies and Email Security in Municipalities Across Germany, Austria, and Switzerland. In: Computer Security. ESORICS 2026 International Workshops (SecAssure 2026), Lecture Notes in Computer Science (angenommenes Manuskript). https://secassure2026.mxmap-project.org/ (Opgehaald op 21-11-2026)
10. Technische Hochschule Nürnberg Georg Simon Ohm, idw (2026): Sicherheits-Check: Forschungsteam untersucht kommunale E-Mail-Server im DACH-Raum (Pressemitteilung vom 26.10.2026). https://idw-online.de/de/news879675 (Opgehaald op 21-11-2026)

## Eigen belang

Nexthosting verkoopt zelf hosting in Duitsland, concurreert daarmee met bedrijven in deze analyse en gebruikt datacenters en netwerken van andere bedrijven. Daartoe behoren ook diensten van netwerkexploitanten die hier als gecontroleerd van buiten de EU worden vermeld, waaronder een CDN. Methode, analysescripts, gegevens en het eigendomsbewijs van de vermelde netwerken zijn daarom openbaar gemaakt.

## Wijzigingen en correcties

- 1.0.0 (22-11-2026, Versie): Eerste versie.

## Zo citeer je deze studie

Friedl, E. & Nexthosting. (2026). Wie is eigenaar van de netwerken achter de websites van Duitse gemeenten? (Versie 1.0.0) [Rapport]. Nexthosting. https://doi.org/10.5281/zenodo.24430484

```bibtex
@techreport{nexthosting2026gemeindenwebsitehosting,
  author     = {Erik Friedl and {Nexthosting}},
  title      = {Wie is eigenaar van de netwerken achter de websites van Duitse gemeenten?},
  institution= {Nexthosting},
  type       = {Studie},
  year       = {2026},
  version    = {1.0.0},
  url        = {https://nexthosting.net/nl/onderzoeken/gemeinden-website-hosting},
  urldate    = {2026-11-22},
  language   = {dutch},
  doi        = {10.5281/zenodo.24430484}
}
```
